O wychowaniu muzycznym dziecka – dr hab. Barbara Kamińska, prof. Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie

image_pdfimage_print

„Świat dźwięków może być dla niemowlęcia znaczącym obszarem nowych doznań, które rozszerzą jego możliwości poznawcze.” O muzycznym wychowaniu dziecka – dr hab. Barbara Kamińska, prof. UMFC, Kierownik Międzywydziałowej Katedry Psychologii Muzyki

Zapewne zadziwia Państwa tempo rozwoju Waszego dziecka. Z dnia na dzień uczy się ono nowych rzeczy w różnych dziedzinach. Badania naukowe potwierdzają, że najlepszy okres uczenia się przypada na pierwsze lata życia. Obserwacja rozwoju „cudownych dzieci” oraz badania nad osobami o wybitnych osiągnięciach w różnych dziedzinach prowadzą do wniosku, że każdy człowiek mógłby w ponad przeciętnym stopniu rozwinąć swe zdolności w określonej dziedzinie, gdyby ćwiczenie rozpoczął jak najwcześniej, gdyby zastosowano odpowiednie metody, gdyby ćwiczenie odbywało się codziennie i gdyby towarzyszyło mu wsparcie i zainteresowanie osób najbliższych, znaczących dla dziecka.

Tak się dzieje w przypadku mowy. Każde normalnie rozwijające się dziecko przyswaja ją w ciągu pierwszych dwóch lat życia. Jest w stanie opanować nawet najtrudniejszy język, a w niektórych sytuacjach równolegle dwa, nawet trzy języki nie myląc jednego z drugim. Psychologowie przyjmują, że człowiek rodzi się zaprogramowany na uczenie się mowy.

Psychologowie muzyki, prowadzący badania rozwoju muzycznego człowieka, zgodnie twierdzą, że człowiek rodzi się też zaprogramowany na uczenie się języka muzyki. Każdy człowiek. Podobnie jak mowa, muzyka dociera do dziecka już w fazie płodowej i już wtedy dziecko reaguje na muzykę i uczy się jej. Język muzyki jest szczególnie intrygujący dla niemowlęcia, ponieważ muzyka charakteryzuje się tym, że ma szerszą niż mowa skalę dynamiczną, szerszy zakres wysokości dźwięku, bogatszą rytmikę, bogatszy świat barw dźwiękowych, bardziej uporządkowaną strukturę (powtarzalność), a nade wszystko – ma zdolność wywoływania różnorodnych nastrojów i emocji. Muzyka i śpiew wyrażają to, czego mowa nie jest w stanie przekazać. I tę zdolność rozumienia muzycznego sensu i muzycznych emocji mamy w sobie.

Ale możemy ją rozwinąć, podobnie jak mowę, tylko za pośrednictwem innych ludzi – w muzycznym dialogu z osobami bliskimi emocjonalnie. Wtedy muzyka staje się źródłem współprzeżywania i dzielenia uczuć. Świat dźwięków może być zatem dla niemowlęcia znaczącym obszarem nowych doznań, które rozszerzą jego możliwości poznawcze.

Szczególne miejsce w rozwoju muzycznym ma śpiewanie dla dziecka i z dzieckiem. Badania dostarczyły wielu dowodów na to, że dzieci którym się śpiewa, więcej gaworzą, szybciej uczą się mówić, są bardziej radosne, mają zaspokojone potrzeby kontaktów społecznych z dorosłymi, mają lepszą koncentrację uwagi. Ich reakcje na muzykę wskazują, że są one szczęśliwsze. Ale śpiew i muzyka nie tylko „służą” harmonijnemu rozwojowi człowieka. One są wartością samą w sobie. I dlatego warto się nimi zajmować.

W okresie ciąży towarzyszą Ci zapewne skrajne odczucia. Z jednej strony – poczucie pewnego dyskomfortu fizycznego, zmienne nastroje, strach przed bólem rodzenia, a z drugiej – poczucie szczęścia i ogromna radość wyczekiwania na ukochaną małą istotę. Starasz się przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących odpowiedniego odżywiania, snu, relaksu i ćwiczeń gimnastycznych. Dla dobra Twojego i Dziecka. My natomiast chcemy Cię zachęcić do CODZIENNEGO KONTAKTU Z MUZYKĄ.

Psychologowie zajmujący się rozwojem muzycznym człowieka coraz więcej wiedzą o oddziaływaniu muzyki w najwcześniejszym okresie życia. W ostatnich dekadach nauka rozwinęła narzędzia i techniki umożliwiające badania rozwoju dziecka w okresie prenatalnym i tuż po urodzeniu. Rezultaty przechodzą najśmielsze oczekiwania. CZŁOWIEK ZACZYNA DZIAŁAĆ, ODCZUWAĆ i UCZYĆ SIĘ JUŻ W FAZIE PRENATALNEJ! Zmienia to dotychczasowe poglądy na możliwości uczenia się i edukacji dziecka. Coraz więcej też wiemy o dobroczynnym wpływie muzyki na budowanie więzi emocjonalnej między matką i jej nienarodzonym dzieckiem.

Neuro-sensoryczne wyposażenie człowieka jest ukształtowane i sprawnie funkcjonuje już przed urodzeniem. Zmysł słuchu rozwija się między 16 a 20 tygodniem życia płodowego. W 20 tygodniu mechanizm słyszenia jest już ukształtowany jak u człowieka dorosłego. Reakcją na dźwięk jest przyspieszenie rytmu bicia serca oraz wykonywanie ruchów. Dziecko słyszy odgłosy organizmu matki oraz jej glos. Potrafi rozpoznać różne dźwięki docierające z otoczenia, choć ich źródło nie zawsze znajduje się w pobliżu.

Eksperymenty z noworodkami wykazały, że dziecko rozpoznaje nagranie głosu matki czytającej opowiadanie, spośród głosów innych kobiet czytających to samo opowiadanie. Kilkutygodniowe dziecko pamięta też i rozpoznaje utwór muzyczny prezentowany mu przez pewien okres w jego życiu płodowym. Ponadto maleństwa zdecydowanie preferują muzykę, w której pauzy znajdują się na końcu, a nie w środku frazy.

Czy możliwe jest zatem wychowanie dziecka już w fazie prenatalnej i we wczesnym dzieciństwie? Tak. Uczenie się w łonie matki ma miejsce bez względu na to czy je planujemy czy też nie. Zmysły odbierają bodźce energetyczne, mózg je magazynuje i przetwarza w pamięci razem ze skojarzeniami emocjonalnymi. Odpowiednia stymulacja zmysłów przed i po urodzeniu zwiększa potencjał zdolności dziecka. Stymulacja zmysłu słuchu w fazie prenatalnej poprzez mowę i muzykę leży u podstaw przyszłych zdolności językowych i muzycznych.

Ale z oddziaływania odpowiednio dobranej muzyki na płód mogą wynikać też inne korzyści. Natury emocjonalnej. Dzieje się tak dlatego, że stan emocjonalny matki jest komunikowany dziecku poprzez system hormonalny. Kiedy ciężarna kobieta przeżywa pozytywne uczucia, jest zrelaksowana i ma poczucie bezpieczeństwa, wyzwolone „hormony przyjemności” (endomorfina) wywołują u dziecka te same stany. I odwrotnie – hormony związane z reakcją stresu (adrenalina) mogą w skrajnych przypadkach powodować emocjonalne wyczerpanie dziecka. Powtarzanie tych doświadczeń powoduje ich biochemiczne „wpisanie” w system nerwowy i staje się podstawą pozytywnych lub negatywnych więzi emocjonalnych między matką i dzieckiem, które mogą być obserwowane w zachowaniu dziecka tuż po urodzeniu.

Zachęcamy zatem Rodziców oczekujących na dzieci do bardzo przemyślanych kontaktów z muzyką – do słuchania odpowiednio dobranych utworów, do śpiewania i do obserwowania reakcji swoich dzieci.

dr hab. Barbara Kamińska, prof. UMFC
Kierownik Międzywydziałowej Katedry Psychologii Muzyki